MSR / MSSF a ustawa o rachunkowości — kiedy który standard?
Wybór między ustawą o rachunkowości a Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej to nie kwestia gustu — dla części jednostek MSSF są obowiązkowe, dla części dostępne dobrowolnie, a dla większości polskich spółek pozostaje UoR. Poniżej wyjaśniamy, kto który standard stosuje i czym te dwa światy się różnią w praktyce.
Trzy sytuacje: obowiązek, wybór, brak podstawy
Polski system dopuszcza sporządzanie sprawozdań według MSSF w ściśle określonych przypadkach. Zawsze punktem wyjścia jest ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (UoR); MSSF wchodzą tam, gdzie ustawa je nakazuje lub na to zezwala.
1. MSSF obowiązkowo
Sprawozdania skonsolidowane według MSSF sporządzają obowiązkowo:
- emitenci, których papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym w Europejskim Obszarze Gospodarczym,
- banki.
To konsekwencja unijnego rozporządzenia w sprawie MSR (1606/2002), które ujednoliciło sprawozdawczość spółek giełdowych w całej UE.
2. MSSF dobrowolnie
Prawo wyboru MSSF (dla sprawozdań jednostkowych lub skonsolidowanych) przysługuje m.in.:
- jednostkom wchodzącym w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie według MSSF,
- emitentom, którzy ubiegają się lub zamierzają ubiegać się o dopuszczenie papierów do obrotu na rynku regulowanym EOG.
Decyzję o przejściu na MSSF podejmuje organ zatwierdzający sprawozdanie (np. zgromadzenie wspólników, walne zgromadzenie). Raz podjęta, wiąże na kolejne lata — powrót do UoR jest możliwy tylko w określonych okolicznościach (np. ustanie przesłanki).
3. Pozostałe jednostki — ustawa o rachunkowości
Zdecydowana większość polskich spółek — w tym typowe spółki z o.o. z branży produkcyjnej, usługowej, handlowej czy deweloperskiej — sporządza sprawozdania według UoR. Ustawa przewiduje przy tym uproszczenia dla jednostek mikro i małych.
Kluczowe różnice w praktyce
MSSF opierają się na zasadzie przewagi treści ekonomicznej nad formą prawną i szeroko wykorzystują wartość godziwą. UoR jest bliższa podejściu opartemu na koszcie historycznym i ostrożnej wycenie. Najczęściej odczuwalne różnice:
| Obszar | Ustawa o rachunkowości | MSSF |
|---|---|---|
| Leasing | Podział na operacyjny i finansowy; operacyjny poza bilansem | MSSF 16 — niemal każda umowa najmu/leasingu w bilansie (prawo do użytkowania + zobowiązanie) |
| Przychody | Zasady ogólne, moment przejścia ryzyk i korzyści | MSSF 15 — model pięciu kroków, identyfikacja odrębnych zobowiązań do wykonania |
| Instrumenty finansowe | Rozporządzenie o instrumentach; podejście uproszczone dostępne | MSSF 9 — klasyfikacja wg modelu biznesowego, utrata wartości oparta na stratach oczekiwanych |
| Nieruchomości inwestycyjne | Zwykle koszt lub cena nabycia | MSR 40 — możliwość wyceny w wartości godziwej przez wynik |
| Prezentacja | Ściśle określone wzory bilansu i RZiS (załączniki do ustawy) | Większa swoboda formy, ale rozbudowane ujawnienia w informacji dodatkowej |
Konsolidacja grup kapitałowych
Dla grup kapitałowych wybór standardu ma szczególne znaczenie. Jeśli jednostka dominująca raportuje według MSSF, spójność danych w całej grupie jest łatwiejsza, gdy spółki zależne przygotowują pakiety konsolidacyjne w tej samej „walucie standardów". Częsta jest sytuacja pośrednia: spółka zależna prowadzi księgi i sprawozdanie jednostkowe według UoR, a na potrzeby konsolidacji sporządza pakiet dostosowawczy do MSSF.
Jak wybrać właściwe podejście?
- Jesteś spółką giełdową lub bankiem → MSSF (skonsolidowane) obowiązkowo.
- Należysz do grupy raportującej wg MSSF lub planujesz debiut → rozważ dobrowolne przejście na MSSF.
- Prowadzisz typową działalność bez powiązań giełdowych → zostań przy UoR, korzystając z dostępnych uproszczeń.
Nie masz pewności, który standard Cię obowiązuje?
Doradzamy przy wyborze i wdrożeniu standardów oraz prowadzimy badania sprawozdań według UoR i MSR / MSSF, w tym konsolidacje grup kapitałowych. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna i niezobowiązująca.
Umów bezpłatną rozmowę →Materiał ma charakter informacyjny i odzwierciedla stan prawny aktualny na dzień publikacji. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Zakres obowiązku i możliwości stosowania MSSF regulują m.in. ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (art. 45, 55) oraz rozporządzenie (WE) nr 1606/2002. Przed podjęciem decyzji prosimy o kontakt lub weryfikację w aktualnym brzmieniu przepisów.